تپه های تاریخی کوردستان - کرفتو

کرفتو ( سقز - دیواندره )

       

               

اين اثر باستاني طبيعي در 67 كيلومتري شمال غرب شهر ديواندره و شرق سقز قرار دارد. اين غار آهكي در دوران سوم زمين شناسي شكل گرفته است.در طول ساليان اقوام مختلفي در آن سكونت كرده اند و آنها شكل غار را تغيير داده اند و ميتوان اين غار را در ميان غارهاي دست كن نيز به حساب آورد.در قسمت جلويي غار چهار طبقه معماري صخره اي و دست كن ايجاد شده است هر طبقه اتاقهاي متعدد راهرو، پنجره و نورگير دالان و پله هاي خود را دارد و اين نشان از شناخت علم معماري توسط ساكنان باستاني اين غار دارد.در برخي نقاط غار نقوش جانوران و گياهان بر ديوارها نقاشي شده است.در طبقه سوم كتيبه اي يوناني قرار دارد كه آسيب فراوان ديده است.در آن نوشته شده است اين خانه هراكلس است،هر كس در آن وارد شود در امان است.احتمالا اين غار مدتي مورد سكونت سلوكيان بوده است كه پس از فتوحات مهرداد دوم اشكاني رو به غرب در حال حركت بودند.ستون فقرات اصلي غار قريب به 750متر است در آن دالانها و اتاقهاي متعددي وجود دارد و نقشه آن تاكنون تهيه نشده است. برخي دالانها سقفهاي بلند دارد و برخي ديگر را بايد سينه خيز رد كرد و افسانه هاي زيادي در مورد اين غار نقل شده است. آثار به دست آمده در اين غار از دوره پيش از تاريخ تا دوران اسلامي شناسايي شده است

تپه های تاریخی کوردستان - تپه عبدالحسین

عبدالحسین ( نهاوند )

اين تپه باستاني در نزديكي نهاوند قرار دارد.ساكنان اوليه اين تپه فاقد معماري خاصي بودند و به صورت گذرا در اين محل زندگي ميكردند. آنها در زمين حفره هايي ايجاد ميكردند وديوارهاي داخلي آنرا گل اندود ميكردند.در اين چاله ها بذر پسته،گندم و تعدادي قلوه سنگ كشف شد.دوره بعدي زندگي خانه هايي مربع شكل ساخته است كه داخل آنها تنور نيز وجود داشته است و ديوارها از خشت ساخته شده است. ابزارهاي زيادي در اين تپه كشف شد كه اكثرا از سنگ ساخته شده بودند.پيكان،رنده،خراشنده،تيغه داس، تيغهاي هلالي،تراشه ها و ابزارهاي متفاوت ديگر،دسته هاون،سنگهاي ساب،هاون سنگي،ظروف سنگي و غيره از اشيايي هستند كه در اين تپه كشف شده اند. همچنين اشياي گلي متعدد و پيكركهاي به شكل حيوان و انسان كه از گل ساخته شده بودند نيز در اين محل ديده شده اند. اشياي استخواني از استخوان بز،گوسفند،گوزن،گرگ،گراز و پلنگ شاخته شده بودند. قبر ها نيز در زير خانه ها قرار داشت.در قبور اشياي منزل و تزييني قرار ميدادند. زندگي در اين تپه در بين سالهاي 9000پ م تا 7800پ م بوده است

تپه های تاریخی کوردستان - تپه سراب

سراب ( کرمانشاه )

   

 اين تپه باستاني در 7كيلومتري شمال شرق كرمانشاه واقع است. اين تپه در سال 1338 حفاري شده است.سفالهاي موجود در منطقه از نوع قرمز ساده،با نقوش بچه قورباغه اي و سفال نخودي داغدار هستند.مهره ظروف،دستبند،وسايل آشپزخانه سنگي در حفاريهاي مختلف به دست آمده است. در ميان اين اشياي سنگي پيكركهاي گلي بسياري از انسان و حيوان كشف شده است كه يكي از آنها به نام ونوس سراب از شهرت جهاني بر خوردار است..مجموعا 797 پيكرك حيواني به دست آمده است. آنها را ميتوان به سه دسته تقسيم كرد :سگهاي با دم خميده،خوكهاوگرازها و حيوانات شاخدار. همچنين تعداد650پيكرك انسان در اين محل كشف شد كه 18 عدد مرد و بقيه زن بودند. به گفته بريدوود كه در اين منطقه مطالعات زيادي كرده است تاريخ نگاري اين تپه بين 11000پ م تا 9000پ م ميباشد .سه نمونه آزمايش كربن14 سالهاي حدود شش هزار پ م را نشان ميدهد .

تپه های تاریخی کوردستان - پناهگاه سنگي ورواسي

پناهگاه سنگي ورواسي ( کرمانشاه )

در11كيلومتري كرمانشاه در دره تنگ كنشت قرار دارد.آثار دوران مياني پارينه سنگي جديد، ودوران فراپارينه سنگي، در اين غار بدست آمده است. در اين غار انواع تراشنده ها كشف گرديد و با تعويض هر دوره تاريخي در لايه هاي حفاري شكل تيغها نيز تغيير ميكرد. از آنها ميتوان اين نتيجه را گرفت كه توليد ريز تيغه در دوره فرا پارينه سنگي يك تحول تدريجي بوده است. اين پناهگاه مسلط به تنگ كنشت است و ميتوان از آنجا حيواناتي را كه از تنگ ميگذرند را كنترل رد اين پناهگاه هيچ اثر فرهنگي شامل اجاق و مانند آن ندارد و براي كمين كشيدن شكار در دوره هاي مختلف تاريخي استفاده ميشده است

تپه های تاریخی کوردستان - نقش برجسته آنوبانی نی

نقش برجسته آنوبانی نی ( سرپل زهاب)

         

در اين سنگ نگاره نقش آنو با ني ني پادشاه مقتدر لولوبي حك شده است و در شهر سر پل ذهاب قرار دارد.او لباسي كوتاه ،مطبق با كفشهاي صندل دارد و از نيمرخ حجاري شده است.در دست راست سلاح و در دست چپ كماني دارد و در زير پايش دشمني شكست خورده خوابيده است. الهه اي ديهيم شاهي را به پادشاه ميدهد و با طنابي هشت اسير را نگه داشته است كه همگي لخت هستند. در بالاي سر الهه دايره اي است كه درون آن ستاره اي چهار پر قرار دارد. در زير اين تصوير، كتيبه اي به زبان اكدي نوشته شده است كه ميگويد:آنوباني ني پادشاه لولوبوم تصوير خود و تصوير نيني را بر كوه بادير نقش نمود.آنكس كه اين لوح را محو نمايد به نفرين و لعنت آنو،آنونوم،بل،بليت،رامان،ايشتار،سين و شمش گرفتار باد و نسل او بر باد رواد. اين نقش برجسته در دو هزار و دويست پ م حجاري شده است. اين سنگ نگاره بر روي صخره اي به نام كل-گارا كنده شده است . بر روي اين صخره سه نقش برجسته ديگر از زمان لولوبيان قرار دارد و از نظر موضوع مشابه هم هستند

تپه های تاریخی کوردستان - زیویه

زیویه (سقز)

        

قلعه تاريخي زيويه بر روي كوهي نسبتا مرتفع در 55 كيلومتري جنوب شرقي شهر سقز قراردارد.اين دژدر زمان مادهاو ماناييهادرحدود 700پ م ساخته شده است و از نظر معماري و آثار هنري يكي از مكانهاي منحصر به فرد اين دوره تاريخي است.اين قلعه شامل سالنها ، حياط،اتاقهاي متعدد، تالار ستوندار، انبار قلعه، ورودي اصلي و پلكان سنگي است.مهمترين اشياي به دست آمده از اين منطقه سر عقاب طلايي وگردن بندهاي طلايي است.قلعه داراي حفاظي با ديواره هاي سنگي طبيعي است و با خشتهاي گلي به ابعاد14*46*46 سانتيمتر ساخته شده است. درون حياط قلعه چاه آبي قرار داشته كه آب باران به آنجا هدايت و از آنجا خارج ميشده است. ساخت اين قلعه به سالهاي حدود 650 پ م بر مي گردد و آتش قلعه را از بين برده است. گنجينه زيويه در سال 1325 توسط پسر بچه چوپاني به طور اتفاقي كشف شد و خيلي زود در بين مردم روستا تقسيم شد و مقداري از آن ناپديد شد. آندره گدار رييس اداره باستان شناسي آن زمان مقاديري از آنرا براي موزه ايران باستان خريداري كرد و برخي از قطعات آن نيز سر از موزه هاي غرب در آوردند. سارگن در كتيبه مربوط به 717 پ م از فتح ايزيرتو زيبيه و آرماييد و به آتش كشيدن اين شهرها ياد ميكند. سفالهايي كه از اين منطقه كشف شده اند اكثرا با چرخ ساخته شده اند و بسيار دقيق هستند و بر روي بدنه آنها طرحهايي كنده شده است. سفال زيويه در مقايسه با ديگرسفالهاي هزاره اول پيش از ميلاد از ظرافت و زيبايي خاصي برخوردار است . در قبرهاي زيويه تعداد زيادي ريتون نيز كشف شده است. ريتونهايي به شكل گوزن مرغابي يا آبخوريهاي ساده كه از سفال قرمز رنگ ساخته شده اند. يك نمونه ظرف آبخوري نيز به شكل كفش در حفاريهاي زيويه به دست آمده كه مشابه آنرا در آثار اورارتويي زياد ميتوان ديد و در ايران نيز در اهر نور كلاردشت خوروين عمارلو حسنلو و كلورز ديده شده است .همچنين در ميان آثار زيويه اشياي تزييني طلايي به وفور ديده ميشود كه هر كدام از آنها ارزش بالاي هنري دارند. مجسمه پلاك دستبند بازوبند و اشياي تزييني زنانه و ظروف مختلف از آن جمله اند

تپه های تاریخی کوردستان - سنگ نوشته مردوك آپال ايدين

سنگ نوشته مردوك آپال ايدين ( سر پل ذهاب )

اين اثر در شمال سر پل ذهاب قرار داشته است و به خط ميخي بابلي استوبه دوره كاسي ها تعلق دارد . اكنون اين اثر به تهران منتقل شده است. اين سنگ نسبتا كوچك سه قسمت دارد. در قسمت اول آن 17 نقش قرار دارد كه هر كدام متعلق به يك خدا است و به صورت تخيلي مجسم شده اند. در قسمت بعدي نوشته اي است كه حدود زمينهاي زراعي را نشان ميدهد و در 64 سطر به خط بابلي است. بخش سوم هم خالي از هر نوشته اي است نشانه خدايان عبارت است از

ستاره چهار پر داخل دايره نشانه خداي خورشيد
هلال ماه نشانه خداي ماه به نام سين
ستاره هشت پر درون داير نشانه خداي ايشتار
ساغري مانندكفش دهان باريك نشانه خداي آتش به نام نسكو
سر قوچ بر سكويي كه داخل تاق ذوزنقه اي است نشانه خداي آبها
پرنده اي شبيه كلاغ نشسته بر چوبدست نشان خداي عالم پايين يا ببسوگال
حيوان نشسته مانند سگ نشانه خداي عالم بالا گوله
نقش نيزه اي ايستاده نشانه خداي بابل به نام مردوك
دو شاخ بر پشت گوسفند نشانه خداي آذرخش يا اداد
دو سكوي مربعي
سر بز كوهي بر سكو
نيم تنه دو شير كه پشت به هم نشسته اند
غزالي كه نيم تنه ماهي داردنشانه خداي آبهاي زير زميني اپ سو
حيوان نشسته با دو شاخ بلند نشان خداي دانش يا نبو
حيواني با سر شير و تن مرغ نشان خداي عالم پايين يا نرگال
ماري كه سرش را بلند كرده نشانه خداي عالم پايين يا سييرو

اي اثر درسال 1345 خ در شمال سرپل ذهاب يافـت شد

تپه های تاریخی کوردستان - گودین نپه

گودین تپه (کنگاور)

      

                

پیش ازتاریخ : در ساحل جنوبي شاخه شمالشرقي رود گاماسياب در شمال دره كنگاور كنار شمال روستاي گودين ،گودين تپه قرار دارد. در اين محل آثار مشخص معماري به دست نيامده است ولي مشخص شده است ديوارهاي خانه هاي آن با روش چينه ساخته ميشدند.سفالهاي اين منطقه دست ساز هستند و در دو گروه خشن و ظريف تقسيم بندي ميشوند.سفالهاي خشن در دماي كم پخته شده اند و ناخالصي شن دارند. سفالهاي ظريف يك دست هستند و در دماي مناسب پخته شده اند دوره تاريخي اين تپه به گفته كايلر يانگ برابر سالهاي حدود5500پ م تا 500 پ م است .سفال دوره مفرغ گودين مانند سفال مفرغ يانيك تپه است. از دوره يانيك 15 محوطه در دشت كنگاور پيدا شده كه نشان از گسترش اين فرهنگ در منطقه دارد. دوره 3 گودين بيشترين وسعت استقرار رادارد و به 2400 تا 1400 پ م برميگردد. در 57 محوطه باستاني در 6 منطقه در لرستان محوطه هاي مرتبط با گودين 3 كشف شده است

دوره مادها : دوره مادها در طبقه 2 گودين تپه شامل يك دژ نظامي است كه احتمالا مخصوص يكي از حاكمان محلي ماد در اين منطقه بوده. دژ بر روي قلعه قديمي مربوط به هزاره سوم پيش از ميلاد ساخته شده است. دژ قديمي تر توسط زلزله فرو ريخته و دژ مادي بر روي آن ساخته شده است. ديوارهاي دژ از خشت ساخته شده و داراي برجهاي ديدباني است. درون دژ تعدادي اتاق آشپزخانه آخور تالار ستوندار و واحدهاي ديگر معماري به دست آمده است. درون تالار ستوندار در قسمت شمالي يك آتش دان خشتي وجود داشته و دور تالار سكوهايي براي نشستن ساخته بودند. اين تالار ستوندار مقدمه اي بر ساخت تالارهاي مشابه نوشيجان و بناهاي هخامنشي است. البته خود از تالار ستون دار حسنلو الگو گرفته است

تپه های تاریخی کوردستان - باباجان تپه

باباجان تپه (لرستان)

اين تپه در نورآباد لرستان قرار دارد و اولين بار از سال 1963-68 توسط خانم كلرگاف ميد حفاري شد. باباجان از يك تپه مركزي و تپه هاي جانبي تشكيل شده كه فقط تپه مركزي آن حفاري شده است. در اين تپه سه طبقه استرار مربوط به ربع اول هزاره پيش از ميلاد كشف شد. در طبقه سوم پي خانه ها از سنگ و ديوارها خشتي بود و سقفها از چوب ساخته ميشد. خانه هاي طبقه دوم نيز همين صورت بود ولي ابعاد آن بسيار بزرگتر است. كف اتاقها سنگ فرش است . معماري طبقه اول باباجان همانند طبقه چهار حسنلو است . از آنجا كه قطر ديوارها در حدود 2 متر است ميتوان حدس زد خانه ها دو طبقه بوده اند. در حقيقت طبقه يك باباجان نشان دهنده انتقال سبك معماري حسنلو4 به سمت فارس است
در تپه شرقي اتاقي منقوش كشف شده است. ستونهاي اين اتاق چوبي با پايه ستون سنگي هستند و ديوارها داراي رنگ بوده اند. پايه ستونها قرمز شده بودند و در بالاي ديوارها پنجره هاي كاذب ساخته بودند. در اين اتاق حدود دويست آجر منقوش نيز كشف شده است كه ظاهرا به يك كتيبه تزييني تعلق داشته اند

تپه های تاریخی کوردستان - گیان

گیان (نهاوند)

  

تپه گيان نزديك نهاوند و در جنوب غربي روستاي گيان است.در اين تپه مجموعا چهار دوره معماري در پنج دوره تاريخي كشف شد.به علت تخريب شديد تعيين نقشه بناها امكان پذير نيست.سفالهاي اين منطقه به سه دسته خشن،ظريف و منقوش تقسيم ميشوند.در سفالهاي منقوش علاوه بر خطوط موازي،نقوش ساده هندسي،مثلث و لوزي تو پر تعدادي صليب موسوم به مالتي نيز مشاهده مي شود. با جلو رفتن تاريخ نقوش حيوانات شامل پرندگان نيز به طرح سفالها اضافه شده است و حتي طرح ببر نيز در آنها ديده ميشود.در مجموع 122قبر در اين تپه كشف شده است..قبرهادر اعماق مختلفي از يك متر تا چهارده متري كشف شدند.در يك مورد كودكان را در خمره هاي بزرگي دفن كرده بودند
قديمترين آثار گيان به دوره مس سنگي تعلق دارد. سفال دوره مفرغ گيان خوب پخته شده و با خطوط افقي ‏ موجدار در شانه و گردن سفال تزيين شده است . سفال گيان از نخودي شروع شده و به سفال قرمز تبديل ميشود و سپس سفال رنگي منقوش ظاهر ميشود. سفالهاي دوره 4 گيان بسيار شبيه سفال شوش هستند

تپه های تاریخی کوردستان - غار خر

غار خر ( بیستون )

نزديك شهر بيستون مقابل رود گاماسياب غار نيمه عميقي به طول 27متر قرار دارد.اين غار كمي بالاتر از غار شكارچيان است. در يك حفاري كوتاه مدت در اين غار ، آثار دوره مياني پارينه سنگي تا دوره ساساني به دست آمد. تعداد زياد استخوانهاي بز و گوسفند در اين غار نشاندهنده اين است كه شايد اين منطقه يكي از اولين مناطقي باشد كه اهالي آن موفق به اهلي كردن بز و گوسفند شدند. اين غاردر سال 1344توسط اسميت حفاري شده است

ئاقاری میژوویی ته ختی سوله یمان

ته­ختی سوله­یمان

عوبه­ید سورخابی

ته­ختی سوله­یمان له ڕیزی ئاقاره مێژووییه­کانی زۆر به­نرخ و نێودێری ئێران و ڕۆژهه­ڵاتی ناوه­ڕاسته که له لایه­ن رێکخڕاوه­ی نێونه­ته­وه­یی "یونێسکۆ" له رێزی ئاقاره مێژووییه­کانی پڕبایه­خی جیهانی تۆمار کراوه و ئێستا له ژێر چاوه­دێری یونێسکۆ دا پارێزگاری لێ ده­کرێت و پێگه­یه­کی کۆنینه­ناسی تێدا سازدراوه .

ادامه نوشته